Ang Pahayagan

₱1.3 BILYONG TANONG SA PONDO NG BAYAN  

Sa isang bansang patuloy na humaharap sa kakulangan ng imprastraktura at serbisyong panlipunan, bawat pisong mula sa kaban ng bayan ay may katumbas na pananagutan. Kaya’t hindi maaaring balewalain ang lumutang na isyu hinggil sa umano’y ₱1.3 bilyong pagkakaiba sa pondong inilaan ng Department of Public Works and Highways (DPWH) para sa Zambales 1st District noong 2025. 

Batay sa magkahiwalay na dokumentong sinuri ng Philippine Center for Investigative Journalism (PCIJ) at ni Batangas Representative Leandro Leviste, hindi nagtutugma ang datos ng tinatawag na “allocable funds” para sa nasabing distrito. Sa isang tala, umaabot sa ₱3 bilyon ang nakasaad na pondo, habang sa isa naman ay ₱4.3 bilyon—parehong tumutukoy sa iisang distrito at taon. Ang naturang diperensya ay hindi maliit na halaga; ito ay pondong maaaring magtayo ng mga kalsada, tulay, paaralan, at iba pang serbisyong matagal nang hinihintay ng mamamayan. 

Mas lalong nagiging palaisipan ang usapin dahil magkaparehong-magkapareho naman ang halaga ng “outside allocable funds” sa dalawang dokumento. Kung may malinaw na batayan at maayos na accounting system, bakit tanging ang allocable funds ang nagkakaroon ng malaking pagkakaiba? Ang ganitong hindi pagkakatugma ay hindi lamang teknikal na usapin, kundi isang seryosong tanong sa integridad ng pamamahala sa pondo ng bayan. 

Dagdag pa rito, ang pinagmulan ng mga dokumento ay nagbibigay bigat sa isyu. Ang ulat ng PCIJ ay inilabas noong Nobyembre 29, 2025 at ayon sa kanila ay nagmula sa mga mapagkakatiwalaang source. Samantala, ang dokumentong ibinahagi ni Rep. Leviste ay umano’y ibinigay ng dating DPWH undersecretary na si Maria Catalina Cabral, ilang buwan bago ito isapubliko at bago rin ang kanyang pagpanaw. Ang ganitong konteksto ay lalong nagpapalakas sa panawagang busisiin ang usapin sa halip na isantabi bilang simpleng “clerical error.” 

Sa isang demokratikong lipunan, ang ganitong mga tanong ay hindi dapat katakutan, kundi harapin nang may bukas na paliwanag. Ang transparency ay hindi pabor na ibinibigay ng gobyerno sa mamamayan—ito ay obligasyon. Kung may pagkakamali sa datos, nararapat itong linawin. Kung may anomalya, dapat itong panagutin. At kung may sistematikong problema sa pag-uulat ng pondo, mas lalong kailangang itama bago pa lumaki ang pinsala. 

Sa huli, ang ₱1.3 bilyong diperensya ay hindi lamang numero sa papel. Ito ay sagisag ng mas malalim na usapin: ang tiwala ng mamamayan sa pamahalaan. Hangga’t walang malinaw at kapani-paniwalang paliwanag, mananatiling bukas ang tanong—saan napunta ang pondong ito, at sino ang mananagot? Ang sambayanan ay hindi humihingi ng espekulasyon, kundi ng katotohanan.